Nowy Sącz obfituje w szereg historycznych budowli religijnych. Podczas wędrówki po naszym mieście warto zapoznać się z ich architekturą i dziejami.

 

Kościół pw. św. Heleny

    Czas powstania budowli nie jest znany. Pierwsze wzmianki o jego istnieniu pochodzą z XVI wieku, kiedy to miał się znajdować na terenie zalewanym przez rzeki Dunajec i Kamienica.  Został przeniesiony na dawne przedmieście Chełmiec Polski. Odnowiony w 1686 roku przez fundatorkę ksieni klasztoru Klarysek w Starym Sączu – Helenę Marchocką.

     Kościół jest drewniany, konstrukcji zrębowej. Do prostokątnej nawy przylega węższe, trójbocznie zamknięte prezbiterium z zakrystią od północy. Na siodłowym dachu, przykrytym blachą, znajdują się dwie wieżyczki. We wnętrzu zobaczyć można renesansowo-barokowy ołtarz główny. Barokowe obrazy pochodzą z drugiej połowy XVII wieku i przedstawiają: Matkę Boską Pocieszenia, św. Helenę, Zwiastowanie, świętą Kingę oraz sceny z życia klarysek z sądeckiego zakonu. Renesansowe malowidła pochodzą z około 1580 roku – to sceny Ukrzyżowania i Zmartwychwstania Pańskiego.

W 2024 roku kościół uległ poważnemu uszkodzeniu (spłonęło zabytkowe wyposażenia wnętrza i więźba dachowa) na skutek podpalenia.

Aktualnie kościół służy jako kaplica cmentarna.

Adres: ul. Św. Heleny 44 (osiedle miasta: Helena)

Czy wiesz, że:

• Kościół pw. św. Heleny należy do Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej.
  więc informacji o szlaku – www.drewniana.malopolska.pl

To się przyda:

• Rozkład jazdy autobusów miejskich
  Na Osiedle Hela można dojechać liniami nr. 41, 42, 44

 

Bazylika św. Małgorzaty

 

    Bazylika świętej Małgorzaty związana jest ściśle z historią Nowego Sącza. Najstarszą wzmiankę o nim pozostawił król Wacław II Czeski w dokumencie z 24 kwietnia 1303 roku, potwierdzającym patronat biskupów krakowskich nad kościołem św. Małgorzaty w założonym przez siebie grodzie.

    Kościół pochodzi z przełomu XIII / XIV wieku. W roku 1448 został podniesiony przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego do rangi kolegiaty.

Wieże kolegiaty, na pierwszym planie Dom Gotycki.

    Na przestrzeni wieków zmieniał swój wygląd, dobudowywano kolejne kaplice i wieże dzwonnicze, odbudowywano świątynie po pożarach, jakie nawiedzały miasto w latach 1486,1522 i 1611, które mocno niszczyły wnętrze i nadwyrężały jej mury. W drugiej połowie XVIII i na początku XIX bazylika przeszła szereg przebudów, które doprowadziły do zatarcia jej dawnych cech stylowych.

    Ciężkie czasy dla kolegiaty przyniósł okres zaborów – dekretem zaborcy austriackiego zmieniono kolegiatę w probostwo, dokonano konfiskaty mienia na rzecz skarbu zaborcy. Dzwony kościelne zostały zarekwirowane przez Austriaków na cele wojenne w 1916 roku, podobnie postąpili Niemcy z dzwonami w roku 1941. Działania wojenne w styczniu 1945 roku uszkodziły górną kondygnację wieży północnej i lewą stronę ołtarza głównego. W latach 1955-59 nastąpiła przebudowa wież, nadająca im dawny wygląd, a w latach 1969 -73 przebudowano wnętrza. odtwarzając sklepienia nawy głównej i prezbiterium.

Sądecka bazylika w swoim wnętrzu posiada wiele zabytków sztuki.

    2 maja 1992 roku, bullą Jana Pawła II w 700-lecie Nowego Sącza, kościół wyniesiony został do godności bazyliki mniejszej, natomiast 29 grudnia 1996 roku biskup Józef Życiński dokonał reerekcji kapituły kolegiackiej św. Małgorzaty.

    Aktualnie budynek kościoła posiada elementy gotyckie i barokowe. W jego skład wchodzi fasada barokowa z dwiema wieżami, nawa główna poprzedzona kruchtą łączącą wieże, po jej bokach kaplice. Najstarszym malowidłem jest fragmentaryczna (odkryta w roku 1970 roku) gotycka polichromia z 1360 roku na południowej ścianie prezbiterium, przedstawiająca sceny męczeństwa i ukrzyżowania. W ołtarzu głównym znajduje się obraz z kręgu Veraicon- wizerunek Przemienienia Pańskiego, datowany na XV wiek – to wizerunek Prawdziwego Oblicza Pańskiego, odpowiednik Chusty św. Weroniki. Nowosądecki obraz namalowany został temperą na desce o wielkości 68 x 84 cm, ujęty jest wąską ramą.

Średniowieczne rzeźby apostołów będące niegdyś częścią ołtarza, trofeum spod Grunwaldu.

Ponadto na uwagę we wnętrzu kościoła zasługują: figura Madonny z Dzieciątkiem z XIV wieku, fryz z płaskorzeźb apostołów,  będących częścią ołtarza który jako trofeum trafił do Nowego Sącza po bitwie pod Grunwaldem, trzy portale gotyckie z XV wieku, chrzcielnica z 1557 roku, ołtarz główny i dwa rokokowe ołtarze boczne. Do zakrystii głównej prowadzą okute blachą drzwi z XVI wieku.

Gotycki portal drzwi prowadzących do zakrystii.

    Chór muzyczny przebudowany w 1973 roku otrzymał 34-głosowe organy połączone z 16-głosowymi w prezbiterium. Do odnowionego wnętrza świątyni wprowadzono nowe konfesjonały, stalle i ławy, zainstalowano nowe oświetlenie. W wybudowanej w 1983 roku wolnostojącej po lewej stronie kościoła dzwonnicy umieszczone są cztery dzwony: „Roman” z XIX wieku, ,,św. Małgorzata”, „św. Trójca”, „Przemienienie Pańskie” – w miejsce zarekwirowanych przez Niemców – nowe odlano po 1950 roku.

Adres: Plac Kolegiacki 1

Warto zobaczyć:

• Obok Bazyliki fragment murów obronnych miasta z połowy XIV wieku, włączone w nowe, murowane ogrodzenie obejścia kościelnego.

• Dom Gotycki przy ulicy Lwowskiej 3, zwany też Kanonicznym, wzniesiony na przełomie XV/XVI wieku. Obecnie znajduje się tam filia  Muzeum Okręgowego.

Czy wiesz, że:

• Z obrazem Przemienienia Pańskiego, znajdującym się w Bazylice św. Małgorzaty, związane jest podanie spisane w 1661 roku i głosi ono, że obraz namalowany został przez św. Łukasza Ewangelistę. Początkowo znajdował się w Jerozolimie, potem przejął go car moskiewski. Ten zaś ofiarował go królowi czeskiemu Wacławowi, który przebywał na Węgrzech. Gdy posłowie jechali wręczyć Wacławowi obraz, przejeżdżali przez wieś Kamienica. Tu konie i woły ciągnące wóz stanęły i nie chciały się ruszyć w dalszą podróż. Wezwany pustelnik z zakonu św. Franciszka, gdy zorientował się, że w wozie znajduje się obraz Przemienienia Pańskiego, polecił go pozostawić we wsi. I wóz odjechał. Król Wacław, kiedy dowiedział się o tym zdarzeniu, rozkazał w miejscu wsi założyć miasto Nowy Sącz, co nastąpiło w 1292 roku, a obraz umieścić w miejscowym klasztorze ojców Franciszkanów, który powstał w 1297 roku.

  Obraz Przemienienia Pańskiego jest obiektem kultu i celem pielgrzymek, zwłaszcza w sierpniu w czasie odpustu parafialnego.

• Od ok. 1300 roku, do obecnych czasów, herbem miasta używanym na pieczęciach i sztandarach jest wizerunek św. Małgorzaty – jest ona patronką miasta. W lipcu w Nowym Sączu organizowany jest Jarmark św. Małgorzaty.

 

Kościół św. Ducha – Klasztor OO. Jezuitów

    W 1400 roku mieszczanin sądecki ufundował gotycki kościół pod wezwaniem św. Ducha i Jedenastu Tysięcy Dziewic (towarzyszek św. Urszuli), a został on umiejscowiony przy szpitalu i przytułku istniejącym w tym miejscu już od XIV wieku. W 1410 roku król Władysław Jagiełło ufundował klasztor i sprowadził ojców norbertanów, aby przejęli opiekę nad szpitalem i kościołem.

Kościół w 1611 roku uległ częściowemu zniszczeniu od pożaru, został jednak odbudowany. Po pierwszym rozbiorze Polski decyzją cesarza austriackiego Józefa II, sądecki zakon norbertanów został skasowany w 1784 roku, klasztor opustoszał, a kościół zamieniono na magazyn wojskowy. Dopiero w 1831 roku klasztor i kościół objęli ojcowie jezuici, którzy postarali się o remont i ponowną konsekrację kościoła. Po kolejnym pożarze w 1894 roku, odbudowany kościół przybrał dzisiejszy wygląd.

    Na dziedziniec kościoła prowadzą dwie bramy barokowe z XVIII wieku (jedna od ul. Piotra Skargi, druga od ul. św. Ducha), na nim pośrodku umiejscowiona jest statua Matki Boskiej z końca XIX wieku. Podcienia, których ściany zdobią płaskorzeźby tajemnic różańcowych, zbudowano w 1980 roku. We wnętrzu kościoła na szczególną uwagę zasługuje ołtarz główny, neogotycki z 1890 roku, a w nim łaskami słynący obraz Matki Bożej Pocieszenia, namalowany temperą na desce lipowej w 1569 roku przez nieznanego malarza. Po bokach obrazu znajdują się figury św. Piotra i św. Pawła, poniżej malowidła dwóch biblijnych scen: Zwiastowania i Ofiarowania Pana Jezusa w świątyni, a po ich bokach postacie czterech ewangelistów z ich symbolami.

    Niemal cała świątynia jest wyposażona w zabytkowe skarby: ambona ścienna, neobarokowa z 1891 roku, Stacje Drogi Krzyżowej to obrazy na płótnie sprowadzone z Wiednia w 1878 roku, organy muzyczne z 1888 roku. Nad przejściem do nawy bocznej obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z I połowy XVII wieku. W nawie bocznej ołtarz św. Józefa z 1898 roku. Do nawy bocznej przylega kaplica pod wezwaniem św. Stanisława Kostki, w ołtarzu której znajduje się obraz olejny patrona kaplicy z XVII wieku, przywieziony z kościoła św. Piotra i Pawła we Lwowie i relikwie świętego.

    Budynek klasztoru składa się z zabudowań ponorbertańskich z XVII wieku i budynków wzniesionych przez jezuitów po 1834 roku. Wraz ze ścianą nawy kościoła św. Ducha tworzą czworoboczny zespół z wirydarzem pośrodku. Na południowej ścianie klasztoru od strony wirydarza czas wskazuje okazały i jedyny w Nowym Sączu zegar słoneczny.

    Ojcowie jezuici prowadzili zakonne zakłady naukowe, od 1832 roku istniało w Nowym Sączu kolegium dla studiujących filozofię – było to jedyne miejsce w całym cesarstwie austro-węgierskim, gdzie nauka prowadzona była w języku polskim. Zakon prowadził także gimnazjum, Małe Seminarium, Dom Sodalicyjny dla zrzeszenia religijnego z salą teatralną na 450 miejsc. Zakon utrzymywał się z młyna, folwarku i przyklasztornego ogrodu o powierzchni 7 hektarów. Wszystko to po 1950 roku zostało upaństwowione. Dopiero w 1989 roku odzyskano Dom Sodalicyjny, w którym prowadzona jest bursa dla chłopców. W klasztorze działa Jezuickie Centrum Edukacyjne z liceum i szkołą podstawową. Prowadzona jest też rozbudowa przyklasztornych budynków.

Adres: ulica Piotra Skargi 10

Warto zobaczyć:

Na południowej ścianie klasztoru jedyny w Nowym Sączu zegar słoneczny.

Czy wiesz, że:

• 10 sierpnia 1963 kardynał Stefan Wyszyński i biskup Karol Wojtyła dokonali koronacji cudownego obrazu Matki Bożej Pocieszenia, który znajduje się w kościele św. Ducha. Obraz od stuleci cieszy się wielkim kultem wiernych.
• W latach 1882- 1897 w klasztorze przebywał ks. Jan Sygański, autor między innymi wydanego na 600 – lecie lokacji miasta szkicu historycznego „Nowy Sącz, jego dzieje i pamiątki dziejowe” oraz trzy tomowego dzieła „Historya Nowego Sącza od wstąpienia dynastii Wazów do pierwszego rozbioru Polski”. Poszukując źródeł historycznych do tej pracy przepisał w dosłownym brzmieniu akta i przywileje królewskie Nowego Sącza, ratując ich treść od zagłady, ponieważ spłonęły one podczas pożaru ratusza miejskiego w 1894 roku.
• W klasztorze ojców jezuitów w Nowym Sączu powstały znane pieśni religijne: kolęda „Nie było miejsca dla Ciebie”, autorstwa Mateusza Jeża, „My chcemy Boga” Gustawa Eugeniusz Fihausera Mieczowskiego czy „Chwalcie łąki umajone” Karola Bołoz Antoniewicza.
• www.nowysacz.jezuici.pl

 

Kościół Ewangelicko-Augsburski (Zespół Poklasztorny OO. Franciszkanów)

     Kościół ewangelicko-augsburski mieści się w kaplicy Przemienienia Pańskiego, w byłych zabudowaniach klasztornych ojców franciszkanów. Kaplica w stylu barokowym nawiązuje swoim wyglądem do Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu, przebudowana została w połowie XVII wieku przez starostę Konstantego Lubomirskiego. Miała służyć jako miejsce kultu obrazu Przemienienia i kaplica grobowa rodu fundatorów.

Zabudowania poklasztorne.

     Klasztor wraz z kościołem pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny ufundował król Wacław II Czeski w 1297 r. Gotycki kościół wzniesiono w XIV wieku. W kościele klasztornym odbywały się sejmiki okolicznej szlachty a w klasztorze kapituły prowincjalne franciszkanów. Na skutek pożarów zabudowań klasztornych w latach 1753 i 1769 (pożar ten powstał przez nieostrożność Żydów posiadających domy przy murach klasztoru), a w końcu w 1785 roku likwidacji samego klasztoru (tzw. kasata józefińska), zamarło życie zakonne. Z nakazu władz zaborcy austriackiego kościół został rozburzony, zniknęły kaplice, oprócz kaplicy Przemienienia Pańskiego. Żydzi zakupili pofranciszkańskie zabudowania wraz z kaplicą, wpłacając do Skarbu Austrii 500 florenów. Talmudyczny zakaz nie pozwalający im korzystać z takiego pochodzenia budynków spowodował sprzedanie ich w 1800 roku za sumę 2200 reńskich gminie ewangelickiej, założonej dla kolonistów niemieckich w Nowym Sączu i okolicy. W kaplicy Przemienienia Pańskiego powstał zbór wyznania ewangelicko-augsburskiego. W zabudowaniach poklasztornych powstała szkoła niemiecka i mieszkanie pastora. Po 1950 roku upaństwowiono budynki poklasztorne, które wróciły ponownie do gminy ewangelickiej w 1991 roku.

Kaplica Przemienienia Pańskiego dotrwała do dzisiaj bez większych zmian architektonicznych.

Warta obejrzenia jest marmurowa płyta nagrobna Jana Dobka Łowczowskiego zachowana z nieistniejącej przykościelnej kaplicy świętego Bernardyna.

Adres: Pijarska 21

 

Czy wiesz, że:

• Niemcy pojawili się na Sądecczyźnie w czasie panowania cesarza austriackiego Józefa II, a ich osady lokalizowano na terenach konfiskowanych klasztorom (tzw. kolonizacja józefińska). W zamian za osiedlenie się w Galicji otrzymywali ziemię, zwalniano ich z obowiązku posyłania pierworodnego syna do wojska, otrzymywali też dotację ze skarbu cesarskiego.

• W Sądeckim Parku Etnograficznym (ulica Lwowska 226) znajduje się sektor kolonistów niemieckich, w którym odtworzony został fragment dawnej zabudowy osadników. Zobaczyć tam można charakterystyczne dla kolonistów siedliska – domy budowane szczytem do drogi z podwórzem pomiędzy domem mieszkalnym, a spichlerzem i oddzielone od drogi wysokim murem, z bramą wjazdową i furtką wejściową.

 

Synagoga

    Synagoga, nazywana także Gros Szil bądź Dacze Szil. Usytuowana w sąsiedztwie zamku królewskiego. Przywilej wystawienia synagogi wbrew radzie miejskiej i mieszczanom nadał  Żydom 3 lutego 1699 roku starosta sądecki, Jerzy Paweł Lubomirski. Budynek powstał jednak znacznie później, pod koniec lat 70-tych XVIII wieku. W mieście znajdowała się wówczas jedynie drewniana synagoga.

     Pod względem architektonicznym należy do tak zwanych synagog dziewięciopolowych o sklepieniu wspartym pośrodku na czterech kolumnach. Przebudowana na przełomie XIX i XX wieku. W czasie II wojny znajdowała się na terytorium zamkniętego getta, została całkowicie zdewastowana i obrabowana. W 1971 roku przeszła w ręce  Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu, które po kapitalnym remoncie udostępniło ją w 1982 roku dla zwiedzających. Prezentowano w niej stałą wystawę fotografii i dokumentów ocalałych po Żydach nowosądeckich, natomiast w głównej sali modlitw organizowano wystawy zmienne z dziedziny historii, sztuki i kultury. W 2015 roku budynek przejęła  Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie. Aktualnie synagogę można oglądać jedynie z zewnątrz.

     Na budynku  znajduje się tablica ufundowana przez Ziomkostwo Żydów Nowosądeckich w Izraelu, odsłonięta w 1994 roku, na której w trzech językach – hebrajskim, angielskim i polskim, napisano: „Tablica pamiątkowa ku czci 25 tysięcy Żydów – mężczyzn, kobiet i dzieci z Nowego Sącza i okolicy spalonych w krematoriach obozów koncentracyjnych i zamordowanych w innych miejscach straceń przez zbrodniarzy hitlerowskich w latach 1939–1945. Błogosławiona niech będzie pamięć męczenników”.

Warto zobaczyć:

• Miejsce pamięci poświęcone sądeckim Żydom zamordowany podczas II wojny światowej przy ul. Kazimierza Wielkiego w Nowym Sączu, w miejscu dawnego getta. Na ścianach pomnika zostało wyrytych 12 tysięcy imion i nazwisk ofiar niemieckiego okupanta. Miejsce pamięci zostało uroczyście otwarte 28 sierpnia 2022 r. o godz. 16.00 – ta data ma przypominać ostatni dzień transportu sądeckich Żydów do obozu zagłady w Bełżcu.

• Plac 3 Maja z fontanną i popiersiem Stanisława Małachowskiego – współautora Konstytucji 3 Maja oraz „ławeczką pamięci” poświęconą Jakubowi Müllerowi – powojennemu strażnikowi pamięci sądeckich Żydów.

• Kościół pod wezwaniem św. Ducha i Klasztor Ojców Jezuitów, ulica Piotra Skargi 10.

• Zapraszamy na spacer śladem nowosądeckich Żydów.

• Ruiny zamku z Basztą Kowalską

Czy wiesz, że:

• Na tyłach synagogi znajdował się pierwszy w mieście kirkut, który nosił miano „okopiska żydowskiego”. Został zlikwidowany podczas poszerzania ulicy Piotra Skargi i obecnie jest tam skwer z kasztanami. Skwer, gdzie znajdował się pierwszy w mieście cmentarz żydowski, został współcześnie ogrodzony, choć wcześniej  ogrodzenia nie posiadał .  Metalowa konstrukcja kształtem ma przypominać macewy.

• 1/3 część ludności Nowego Sącza w okresie przedwojennym stanowiła ludność Żydowska.

 

Kościół św. Kazimierza

    Nazywany kaplicą szkolną lub też kościołem garnizonowym. Zbudowany w latach 1908-1912, według projektu Teodora Talowskiego. Inicjatorem budowy kościoła z przeznaczeniem dla młodzieży był profesor sądeckiego gimnazjum – Ludwik Małecki.

    Budowla w stylu neogotyckim z cegły, z użyciem kamieni i żelbetu, ozdobiona bogatym detalem kamieniarskim. Posiada trzy nawy z transeptem i węższym prezbiterium, zamkniętym trójkątnie, po bokach umieszczono dwie zakrystie, z przodu przedsionek. Fasada frontowa posiada duże ostrołukowe okno, zakończona trójkątnym szczytem, ujętym po obu stronach przez dwie smukłe ośmiokątne wieże. W przyziemiu dekoracja mozaikowa z wizerunkiem Jezusa wykonana w 1931 roku przez Alberta Pieczonkę. Okna o ostrych łukach z  witrażami figuralnymi z 1912 roku, zaprojektowanymi przez Stefana Matejkę. Wnętrze świątyni zdobią freski w stylu  młodopolskim autorstwa Jana Bukowskiego profesora Szkoły Sztuk Przemysłu Artystycznego w Krakowie, współpracownika Stanisława Wyspiańskiego.

    Ołtarz główny, uchodzący za jedyny w Polsce w stylu secesji, w formie tryptyku. Główne miejsce w ołtarzu zajmuje obraz Chrystusa Nauczającego, wymiennie wystawiany z obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza. Ołtarz boczny, także o charakterze tryptyku, zaprojektowany przez Witolda Popławskiego z obrazami Marii Ritter, przedstawiają wizerunek Matki Bożej Nieustającej Pomocy, a w bocznych skrzydłach Zwiastowanie i Ofiarowanie. Interesująca jest także ambona secesyjna z 1928 roku, sześć konfesjonałów projektu Jana Bukowskiego oraz stacje drogi krzyżowej w formie ceramicznych medalionów z 1957 roku, wykonane przez Władysława Hasiora.

    Wewnątrz i na zewnątrz kościoła znajdują się liczne tablice pamiątkowe i epitafijne, między innymi: poświęcone ofiarom Katynia, Charkowa i  Majdanu z ziemią w urnach wykonanych z łusek pocisków armatnich, młodzieży sądeckiej, która poniosła śmierć w czasie walk z Ukraińcami we Lwowie w 1918 roku, ku czci poległych i zamordowanych członków Harcerstwa Polskiego w Nowym Sączu w latach 1939-45.

Adres: róg ulic Długosza i Kościuszki

Warto zobaczyć:

• Szkoła Podstawowa imienia Adama Mickiewicza, wybudowana w latach 1897 – 1910. Okazały, neorenesansowy gmach wyróżnia się bogatymi formami architektonicznymi i rzeźbiarskimi.

  

• Małopolskie Centrum Kultury „Sokół” mieszczące się w historycznym budynku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, w którym znajduje  się kino a obok Galeria Biura Wystaw Artystycznych.

• 

• Najstarsze lodziarnie sądeckie: „Lwowianka” (inaczej „u Argasińskich”) i „Orawianka” (popularnie nazywana „u Lelity”). Zapraszamy na szlak lodowy, więcej na stronie Sądecki Szlak Lodowy

Czy wiesz, że:

• W marcu odbywa się odpust ku czci patrona kościoła – św. Kazimierza. Z tej okazji w parafii wypiekane są i sprzedawane tak zwane „kaziukowe serca”  – ciastka z piernika w kształcie serca z różnymi napisami i zdobieniami. Dochód ze sprzedaży przeznaczany jest na cele dobroczynne.

 

Kościół pw św. Elżbiety (zwany również „Kolejowym”)

 

    Przeprowadzenie linii kolejowej Tarnów – Leluchów, usytuowanie Warsztatów Kolejowych w Nowym Sączu w 1876 roku oraz utworzenie w mieście węzła kolejowego po wybudowaniu w 1883 roku połączenia kolejowego z Chabówką, było powodem zapewnienia obsługującym je kolejarzom możliwości zamieszkania w pobliżu miejsc pracy. Dopełnieniem organizowanego osiedla Kolonia Kolejowa, była budowa kościoła pod wezwaniem św. Elżbiety, który został zaprojektowany w stylu neogotyckim przez architekta Teodora Talowskiego. Projekt zrealizowany został w 1898 roku, a jego budowa miała upamiętnić 50-lecie panowania austriackiego cesarza Franciszka I oraz tragiczną śmierć jego żony, cesarzowej Elżbiety.

     Kościół orientowany na zachód, wzniesiony został na planie krzyża greckiego z monumentalną wieżą przy wschodniej, frontowej jego ścianie. Zbudowany jest z cegły, kamienia i żelbetu, kryty ceramicznym dachem, posiada ściany zewnętrzne o licu nieotynkowanym.

    Z pierwszego, neogotyckiego wyposażenia wnętrza zachowały się: okazałe organy z 1899 roku z ruchomymi figurami grających aniołów oraz dwa ołtarze boczne i ambona z 1900 roku. W czasie przebudowy w 1931 roku wstawiono w okna witraże nawiązujące do związania kościoła ze społecznością kolejarską. W 2017 roku kościół zyskał nowy ołtarz, pasujący stylem do neogotyckiego kościoła, który powstał według projektu Pawła Kaliny. Wyglądem przypomina pierwotny ołtarz, zdemontowany z powodu złego stanu w 1982 roku. Nowy ołtarz główny wykonał z drewna dębowego Kazimierz Fecko.

     Od 1904 roku duszpasterską opiekę sprawuje w nim zakon jezuitów. W październiku 1937 roku świątynia wydzielona została jako parafia i otrzymała wezwanie Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Adres: ulica Zygmuntowska 48 (osiedle: Szujskiego)

Warto zobaczyć:

• Zabytkowy budynek kolejowego dworca głównego, wybudowany w 1909 roku w stylu secesyjnym.  Wnętrze zdobią malowidła na płótnie z krajobrazami górskimi, wykonane przez urzędnika kolejowego, a jednocześnie uzdolnionego malarza Edmunda Cieczkiewicza. Budynek został generalnie wyremontowany w 2014 roku.

• Obelisk Państwa Podziemnego przy Al. Batorego (naprzeciwko kościoła)

• Obok kościoła znajduje się budynek Szkoły Podstawowej im. Władysława Jagiełły (adres: Al. Batorego 74). Jego wgląd nawiązuje stylem do kościoła kolejowego, został wzniesiony w latach 1896 – 1897.

Czy wiesz, że:

• Na placu kościelnym usytuowana jest figura Chrystusa dźwigającego krzyż. Ufundowali ją sądeccy kolejarze w podzięce za uratowanie miasta w 1914 roku od rosyjskiej agresji.

• Ojciec Władysław Augustynek był od 1965 roku duszpasterzem w kościele św. Elżbiety. Jego imieniem nazwany jest nowosądecki stadion piłkarski należący do klubu Sandecja.

 

Klasztor Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, zwany „Białym Klasztorem”

     Klasztor Zgromadzenie Sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Nowym Sączu założyła błogosławiona Matka Marcelina Darowska. Celem tego żeńskiego zakonu jest wychowywanie dzieci i młodzieży. Początkowo w nowosądeckim klasztorze organizowane były żeńskie zakłady wychowawcze, później szkoły podstawowe i gimnazjum. Po wojnie do dziś siostry prowadzą szkoły dla dziewcząt o profilu gastronomicznym, szkołę podstawową oraz przedszkole.

     Nowosądecki klasztor zbudowany według projektu Karola Knausa, ukończony i konsekrowany został 8 września 1897 roku. Wraz z klasztorem powstał otaczający go park. Piętrowy budynek ma kształt czworoboku, wewnątrz którego znajduje się ogród oraz piętrowa galeria arkadowa. Architektura zawiera elementy neoromańskie i neorenesansowe. Wnętrze klasztoru zajmują pomieszczenia mieszkalne dla sióstr zgromadzenia oraz sale szkolne i przedszkolne.

     W fasadzie zachodniej znajduje się kaplica klasztorna z charakterystyczną smukłą wieżą, zbudowaną według projektu Matki Marceliny. Ołtarz kaplicy stanowi wysoko usytuowana wnęka podświetlona oknem od zachodu z figurą Matki Bożej Niepokalanej. Poniżej wnęki – wykonane z białego marmuru tabernakulum. Na ścianach usytuowane są płaskorzeźby przedstawiające stacje drogi krzyżowej, zgodne stylem z neoromańskim wystrojem kaplicy.

     Kaplica klasztorna służyła od lat 60-tych do 80-tych – do czasu zakończenia budowy nowego kościoła, jako kościół parafialny dla pobliskich, nowopowstałych osiedli.

Adres: ulica Józefa Poniatowskiego 7

Warto zobaczyć:

• W pobliżu Białego Klasztoru znajduje się kościół pod wezwaniem Matki Bożej Niepokalanej (ulica Królowej Jadwigi 44).

Czy wiesz, że:

• Wychowanie dzieci i młodzieży w prowadzonych przez zakon sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, oparte jest na zasadach systemu pedagogicznego, stworzonego przez Matkę Marcelinę Darowską: „Bóg wszystkim – przez wszystko do Boga. Bóg nas stworzył Polakami. Wierność obowiązkom stanu. Uczenie myślenia”.

• Siostry z Białego Klasztoru od 2009 roku prowadzą sklep, w którym sprzedają wyrabiane przez siebie ciasta, ciasteczka, torty, a także pieczywo.

 

Kościół pw Matki Bożej Niepokalanej

     Kościół powstał obok Białego Klasztoru w związku z powiększającą się liczbą mieszkańców pobliskich osiedli. Budowany w latach 1980 – 1992, jako dar wdzięczności Bogu za siedem wieków istnienia Królewskiego Miasta Nowego Sącza.

     Budynek monumentalny, architektonicznie nowoczesny, z lotu ptaka ma wygląd spadającego liścia. Do środka prowadzą monumentalne, sterowane hydraulicznie, 18-sto tonowe wrota, jedne z największych w Europie, wykonane z brązu. Na nich znajdują się sceny Zwiastowania. Nad nimi napis: „Słowo stało się ciałem”.

     W kościele znajdują się kaplice: Fatimska i Miłosierdzia Bożego oraz cichy kącik modlitwy z figurką Jezusa Frasobliwego, stojącą na drewnianym postumencie, wokół którego położono 22 kamienie-okrąglaki z Dunajca, symbolizujące 10 lat starań o zezwolenie na budowę i 12 lat trwającej budowy. Jest także ołtarz poświęcony św. Ricie.

Adres: ulica Królowej Jadwigi 44

Warto zobaczyć:

• Pomnik Solidarności na rondzie w sąsiedztwie kościoła MBN, odsłonięty 13 grudnia 2005 roku przez Andrzeja Szkaradka – lidera NSZZ „Solidarność”.

Czy wiesz, że:

• 21 maja 2017 roku w parafii p.w. Matki Bożej Niepokalanej w Nowym Sączu odbyło się otwarcie ogrodu różanego poświęconego św. Ricie, patronce spraw beznadziejnych.
• 19 maja 2019 Kościół Matki Bożej Niepokalanej w Nowym Sączu został ogłoszony Sanktuarium Świętej Rity – patronki od spraw trudnych i beznadziejnych. Zostało ono erygowane w związku z rozwijającym się kultem.

 

 

Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej w Nowym Sączu – Zawadzie

 Kościół wybudowany w latach 1957 – 1961 z inicjatywy komitetu społecznego. Budynek zaprojektował profesor Politechniki Wrocławskiej, architekt Tadeusz Brzoza, a wnętrza zaaranżowali profesorowie: Witold Popławski i Bronisław Chromy.

    Kościół nowoczesny, wzniesiony z kamienia i żelbetu, kryty blachą, trzynawowy z wieżą, w której na piętrze mieści się chór muzyczny.

    W ołtarzu głównym Pieta – rzeźba Matki Boskiej stojącej pod krzyżem, który tworzą ramiona Chrystusa, wykonana z tombaku i brązu o łącznej wysokości 6,7 metrów i wadze 2,5 tony. Jej autorem jest Bronisław Chromy.

    Po obydwu stronach nawy głównej znajdują się rzeźby polskich świętych i błogosławionych, którzy oddają hołd dla Piety, są to: św. Maksymilian Kolbe, św. Wojciech, św. Szymon z Lipnicy, św. Jadwiga królowa, św. Brat Albert, św. Stanisław, św. Andrzej Bobola, św. Andrzej Świerad, św. Kinga i św. Kazimierz. Rzeźby wykonane są z drewnianych kloców, spreparowanych z około 40 kawałków drewna.

W prezbiterium jest chrzcielnica, na której przedstawione są sceny z pierwszej pielgrzymki Ojca Świętego Jana Pawła II do Polski.

Adres: ul. Kręta 1 (osiedle: Zawada)

Warto zobaczyć:

• Naprzeciwko Kościoła znajduje się kaplica cmentarna, zbudowana w 1891 roku z fundacji Julii Prudnickiej. Jest to budowla jednonawowa nakryta dwuspadowym dachem z sygnaturką. Fasada ma wysunięte wejście o trójkątnym zwieńczeniu, nakrytym dwuspadowym daszkiem. Msze święte odprawiano tutaj od 1919 roku.

Czy wiesz, że:

• Kopia rzeźby z nowosądeckiego kościoła  Matki Boskiej Bolesnej znajduję się w Muzeum Londyńskim

 

Kościół pw. Św Rocha w Dąbrówce Polskiej

    Kościół świętego Rocha powstał w latach 1595–1608 za sprawą zakonu norbertanów z Nowego Sącza. Został wybudowany w sąsiadującej z miastem wsi o nazwie Dąbrówka Polska – dziś jest to osiedle Nowego Sącza – Dąbrówka. Nie jest wykluczone, że do jego budowy zostały wykorzystane elementy z poprzedniego kościoła, który według tradycji ufundował król Władysław Jagiełło, jako wotum za zwycięstwo w Bitwie pod Grunwaldem.

    Budowla jest konstrukcji zrębowej z wieżą na słup. Prezbiterium zamknięte, prostokątne. Jedną ze ścian prezbiterium zdobi olejny obraz św. Józefa z Dzieciątkiem, który w 1937 roku namalował znany sądecki malarz Bolesław Barbacki.

    Na uwagę zasługuje późnorenesansowa polichromia stropu z drugiej połowy XVII wieku,  podzielona kasetonami, w których znajdują się malowane rozety oraz popiersia świętych. Pośrodku stropu przedstawienie Chwały świętego Norberta, a w tle panorama sądeckiego klasztoru ojców norbertanów. Ołtarz główny, późnorenesansowy z obrazem patrona kościoła.

Interesujące są także: obraz Piety, krucyfiks o cechach późnogotyckich z przełomu XVI/XVII wieku oraz organy z 1670 roku.

Polichromia stropu oraz ołtarz główny zostały odrestaurowane w 2004 roku.

Adres: ul. Bohaterów Orła Białego 40a (osiedle: Dąbrówka)

Czy wiesz, że:

• Kościół pod wezwaniem św. Rocha w Dąbrówce Polskiej leży na Małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej. Polecana strona internetowa: www.drewniana.malopolska.pl
• rozkład jazdy autobusów miejskich www.mpk.nowysacz.pl
  Na osiedle Dąbrówka można dojechać liniami: 24, 49

 

Obiekty Sakralne w Sądeckim Parku Etnograficznym

Do Sądeckiego Parku Etnograficznego przeniesione zostały trzy drewniane, XVIII-wieczne obiekty sakralne wraz z wyposażeniem. Są to: kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła, przeniesiony z Łososiny Dolnej, cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem świętego Dymitra, przeniesiona z miejscowości Czarne koło Gorlic i kościół ewangelicki, przeniesiony z miejscowości Stadła.

Wszystkie obiekty są udostępnione dla zwiedzających, odbywają się w nich nabożeństwa.

Adres: ul. Długoszowskiego 83B,

www.muzeum.sacz.pl

Czy wiesz, że:

• Sądecki Park Etnograficzny leży na Małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej. Polecana strona internetowa: www.drewniana.malopolska.pl

Więcej informacji o skansenie na – Sądecki Park Etnograficzny

Warto zobaczyć:

• Ścieżkę przyrodniczą w Lasku Falkowskim. Początek ścieżki wyznacza drzewo – okazała lipa, pomnik przyrody z charakterystyczną naroślą przypominającą głowę dzika.

 

Kaplica pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny na „Starym Cmentarzu”

  Wcześniej do roku 1955  pod wezwaniem św. Mikołaja. Pierwsze wzmianki o kościele na przedmieściu Węgierskim pod tym wezwaniem pochodzą z początku XV wieku. W latach, kiedy lekcje religii nie odbywały się w szkołach, kaplica służyła do głoszenia katechez. W 1971 roku stała się samodzielną placówką duszpasterską związaną z kościołem św. Kazimierza.

     Murowana, jednonawowa z niewyodrębnionym prezbiterium, posiada sklepienie kolebkowe. Oświetlona jest półkolistymi oknami. Siodłowy, kryty miedzią dach wieńczy sygnaturka. Wewnątrz kaplicy znajdują się zabytkowe XV i XVI i XVII-wieczne rzeźby, przeniesione z kapliczki „szwedzkiej” (w której znajdują się kopie) oraz obrazy przedstawiające Zaręczyny Matki Bożej,  Ukrzyżowanie Jezusa i św. Wojciecha. W ołtarzu głównym umieszczony został przywieziony przez sądeckich pielgrzymów z Lichenia obraz Matki Bożej Licheńskiej. Na zewnętrznych murach kaplicy oglądać można  liczne epitafia pochodzące z XIX wieku.

Adres: ulica Jagiellońska

Warto zobaczyć:

• Stary cmentarz z nielicznymi już XIX-wiecznymi nagrobkami oraz z wydzieloną po 1945 roku częścią cmentarza zasłużonych. W 1954 roku odsłonięty tam został pomnik – mauzoleum „Pieta Sądecka”, przedstawiający matkę opłakującą śmierć niewinnie pomordowanych. Pomnik wzniesiono ku czci ofiar terroru hitlerowskiego. W cokole pomnika złożone są urny z prochami z miejsc straceń, obozów koncentracyjnych, z pól bitewnych.

 

• 

 

• Miejski Ośrodek Kultury, pod którego dachem działa założony w 1922 roku Teatr Robotniczy im. Bolesława Barbackiego – najstarszy amatorski teatr w Polsce.

Czy wiesz że:

• Cmentarz miejski przy kościółku św. Mikołaja został założony w 1785 roku. Czynny był do 1885 roku i odtąd nosi miano „stary cmentarz”.

• Sądeczanie z kręgu Harcerstwa RP zasadzili na cmentarzu w 1948 roku dwanaście jesionów – żywych pomników miejsc straceń z lat okupacji niemieckiej. Jesiony z strony prawej upamiętniają: kaźń w więzieniu w Nowym Sączu, rozstrzelanych przy moście kolejowym nad Dunajcem, przy moście na Kamienicy, na cmentarzu żydowskim,  w Dąbrówce, oraz w Biegonicach. Po stronie lewej symbolizują miejsca rozstrzelań: Rdziostów, Młodów, Stary Sącz, Wysokie, Chomranice, Łomnica.

• 14 października 2018 roku w Nowym Sączu  odbył się ponowny pochówek gen. Bronisława Pierackiego, po 78 latach prochy generała ponownie powróciły na Stary Cmentarz.
  
  

 

Kapliczki w Nowym Sączu

• Kapliczka Św. Marka, zwana popularnie „Szwedzką”
  Jej budowa datowana jest na 1771 rok. Usytuowana przed nieistniejącą bramą Węgierską przy gościńcu o tej samej nazwie.  Potoczna nazwa kapliczki wiąże się z czasami potopu szwedzkiego.

  Kapliczka murowana i tynkowana, kryta blachą i dachówką, zwieńczona czworoboczną latarnią z ludową figurką Chrystusa Frasobliwego. Wewnątrz znajdują się kopie rzeźb: Matki Boskiej z Dzieciątkiem, Matki Boskiej Bolesnej ze św. Janem, św. Weroniki, św. Rocha, Chrystusa upadającego pod krzyżem, jest także krucyfiks ołtarzowy oraz obrazy: Ecce Homo i Matka Boska Częstochowska.

  Adres: ul. Róg ul. Jagiellońskiej i ul. T. Kościuszki, Nowy Sącz

• Kapliczka p.w. Św. Jana Nepomucena
  Znajduje się tuż przy wejściu na most nad Kamienicą. Powstała na przełomie XIX i XX wieku, w miejscu nazywanym „przedbramie” (przed nieistniejącą bramą Młyńską), na którym według legendy miano wykonywać wyroki na kłusownikach. Budowla ceglana i otynkowana, przykryta dachówką. Półkoliste wejście zabezpieczone jest żelaznymi drzwiami. Wewnątrz kapliczki znajduje się rzeźba św. Jana Nepomucena i obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Adres: ul. Lwowska, Nowy Sącz

• Kapliczka św. Anny „Lwowska”
  Powstała pod koniec XVII wieku przy drodze w kierunku Grybowa, obok nieistniejącego już folwarku sądeckich wikarych. Odnowiona w 1920 roku – widnieje na niej taki napis. W związku z przebudową drogi w 1972 roku, kapliczka znajduje się 80 cm poniżej nawierzchni ulicy. Zbudowana z kamienia, murowana, dach kryty blachą. W szczycie nisza, w której umiejscowiona jest metalowa pasyjka. Wejście zamknięte półkolistymi drzwiami. Wewnątrz znajduje się rzeźba w stylu ludowego baroku, przedstawiająca Najświętszą Pannę Maryję, pochodząca z XIX wieku. Adres: ul. Lwowska – os. Barskie (naprzeciwko Galerii „Trzy Korony”), Nowy Sącz